مرجع مهندسی صنایع

عنوان مقاله : اوراق قرضه شركتي ، ابزاري مناسب براي تامين مالي

نويسنده : احمد عالي نژاد

گرد آوری و تنظیم : مانوئل ا.

 
چكيده

در این مقاله به تشریح انواع اوراق قرضه شرکتی که می تواند جهت تامین مالی طرحها و برنامه های توسعه ای و جاری شرکتها قرار گیرد می پردازد. به عنوان مثال مي توان به اوراق قرضه اي اشاره كرد كه داراي سررسيد نهايي 15 ساله است كه دو سال اول آن بدون شرط بازخريد است. اين يعني سرمايه گذار تا دو سال اول از شرط بازخريد محافظت مي شود و بعد از اين مدت است كه ناشر حق بازخريد اوراق را دارد.

ذخيره وجوه استهلاكي

ذخيره وجوه استهلاكي پولي است كه از درآمدهاي يك شركت كنار گذاشته مي شود تا براي بازخريد دوره اي اوراق قرضه، قبل از سررسيد و مطابق با شرايط قرارداد اوراق قرضه، مورد استفاده قرار گيرد. وقتي انتشار يك اوراق قرضه با ذخيره وجوه استهلاكي همراه باشد، هر ساله بايد مقدار مشخصي از اين اوراق انتشار يافته بازخريد شود. اوراق مورد بازخريد اغلب از طريق قرعه كشي انتخاب مي شوند.يكي از مزاياي وجود ذخيره وجوه استهلاكي براي سرمايه گذاران اين است كه با كاستن از مقدار بدهي هاي موجود شركت در طول زمان، مخاطره اعتباري يا نكول را پايين مي آورد. مزيت ديگر آن است كه اين ذخيره از قيمت اوراق انتشار يافته، خصوصا در دوره اي كه نرخ بهره افزايش مي يابد، حمايت مي كند. به عبارتي ديگر، سرمايه گذار مطمئن است كه (با وجود افزايش نرخ بهره و در نتيجه كاهش قيمت اوراق در بازار) قيمت اسمي پرداختي را از ناشر دريافت خواهد كرد اما ضعف آن كه اغلب در نظر سرمايه گذاران، به ويژه در هنگام كاهش نرخ بهره و افزايش قيمت اوراق، بااهميت تر جلوه مي كند، اين است كه قيمت يا مبلغ اسمي بازخريد اوراق (پرداختي از محل ذخيره وجوه استهلاكي) بابت بازخريد كم تر از قيمت جاري اوراق در بازار است.

حق اختيار فروش

درست همان طور كه بعضي از ناشران، حق بازخريد اوراق قرضه قبل از سررسيد را دارند، نوعي اوراق قرضه نيز به نام اوراق قرضه با حق اختيار فروش وجود دارد كه قبل از سررسيد و به اختيار دارنده قابل استرداد است. دارنده اين اوراق مي تواند در فواصل مشخص شده، اوراق قرضه خود را به قيمت اسمي (به علاوه سود هاي متعلقه) براي فروش به ناشر عرضه كند. در برابر چنين امتيازي، اين اوراق بازدهي نسبتا كم تري در مقايسه با اوراق قرضه بدون حق اختيار فروش دارد.

انواع اوراق قرضه

در صورتي كه فعاليت هاي يك شركت متوقف شود يا بدهي هايش به تعويق افتد، دارندگان اوراق قرضه در دادگاه ورشكستگي نسبت به سهام داران از اولويت برخوردارند اما ترتيب اين اولويت ميان گروه هاي طلبكار، به شرايط خاص اوراق قرضه و ديگر عوامل بستگي دارد.

يكي از مهم ترين عوامل اين است كه آيا اين اوراق، باوثيقه هستند يا بدون وثيقه. اگر اوراق قرضه باوثيقه باشد، ناشر دارايي هاي خاصي را گرو گذاشته است كه وثيقه ناميده مي شود و در صورت لزوم، به منظور بازپرداخت طلب دارندگان اوراق قرضه مي توان آن ها را به فروش رساند. هزينه داشتن يك اوراق قرضه با وثيقه و برخورداري اين امنيت اضافي، دريافت نرخ بهره پايين تر (در مقايسه با اوراق قرضه مشابه بدون وثيقه) است.

اوراق قرضه بدون وثيقه

بيش تر اوراق قرضه شركتي را اوراق قرضه بدون پشتوانه تشكيل مي دهند. اين اوراق، تعهدات بدون وثيقه اي هستند كه به پشتوانه و اعتبار ناشر و ظرفيت جريان نقديندگي وي براي بازپرداخت سود و اصل سرمايه ، منتشر مي شود. البته، حتي اوراق قرضه بدون وثيقه نيز معمولااز حمايت آنچه كه «شرط عدم گرو گذاشتن دارايي ها» ناميده مي شود، برخوردارند. طبق اين شرط در صورتي كه ناشر پس از انتشار اين اوراق، دارايي هاي خود را براي ايجاد بدهي ديگري به وثيقه بگذارد، موظف است پشتوانه لازم براي اوراق قرضه بدون وثيقه، فراهم آورد. رتبه بندي هاي اعتباري، ابزار مهمي در اختيار سرمايه گذاران براي آگاهي از ميزان اعتبار انواع مختلف اوراق قرضه محسوب مي شود. در بخش هاي بعدي، بحث رتبه بندي اعتباري مورد بررسي قرار خواهد گرفت.

اوراق قرضه به پشتوانه املاك يا اوراق قرضه رهني

اوراق قرضه اي كه وثيقه آن، املاك و مستغلات و يا ساير دارايي هاي از اين نوع باشد را گويند. اين نوع اوراق قرضه بيش تر از سوي شركت هاي خدمات عمومي منتشر مي شود.

انواع مختلفي از اوراق قرضه به پشتوانه املاك وجود دارد، از جمله: رهن اول، رهن با اولويت، رهن كم اولويت، رهن دوم، رهن سوم و... اين نام گذاري منعكس كننده اولويت حق تصرف يا اقامه دعوي قانوني است كه دارنده اوراق نسبت به دارايي به وثيقه گذاشته شده دارد وقتي در اوراق قرضه رهني سرمايه گذاري مي كنيد، بايد توجه داشت كه چه مقدار از ديگر بدهي هاي ناشر با همين وثيقه ضمانت شده اند و آيا حق تصرفي بابت پشتيباني از ديگر بدهي ها ايجاد شد و همچنين از نظر اولويت تصرف با حق تصرف مربوط به اوراق قرضه در اختيار شما برابر است يا نسبت به آن از اولويت برخوردار است.

اوراق قرضه به پشتوانه اوراق بهادار

ممكن است كه شركتي، اوراق سهام، قرضه و يا ديگر اوراق بهادار را نزد يك امين به امانت بگذارد تا وثيقه اوراق قرضه منتشر شده خود قرار گيرد. ارزش بازاري اين وثيقه در زمان انتشار، بايد حداقل برابر با ارزش اوراق قرضه منتشر شده باشد.

اوراق قرضه به پشتوانه تجهيزات

شركت هاي راه آهن و هواپيمايي، اين نوع اوراق قرضه را به عنوان روشي براي پرداخت بابت تجهيزات جديد با نرخ بهره نسبتا پايين، منتشر مي كنند. اين تجهيزات تا زماني كه وام به طوركامل بازپرداخت نشده تحت مالكيت يك امين بوده و سرمايه گذاراني كه اين اوراق را خريداري مي كنند معمولااولين مدعي اين تجهيزات هستند.

اوراق قرضه بدون وثيقه غيراولويت دار

اين اوراق، بدون پشتوانه است و از نظر بازپرداخت نيز از نوع بدهي هاي كم اولويت به شمار مي رود و فقط بعد از اين كه اوراق قرضه با وثيقه و اوراق قرضه بدون وثيقه بازپرداخت شدند، دارندگان اين اوراق مي توانند طلب خود را وصول كنند. كساني كه در اوراق بهادار بدون وثيقه غيراولويت دار سرمايه گذاري مي كنند، در ازاي اين جايگاه پايين تر از نظر بازپرداخت بدهي در صورت ورشكستگي ناشر، از نرخ بهره بالاتري نسبت به اوراق بهادار اولويت دار، برخوردارند.

اوراق قرضه تضمين شده

شكل ديگري از اوراق بهادار، ضمانت اوراق قرضه يك شركت توسط شركتي ديگر است. به طورمثال، اوراق قرضه اي كه توسط يك شركت تابعه منتشر مي شوند، ممكن است از سوي شركت مادر ضمانت شود. يا شايد اوراق قرضه منتشر شده حاصل از سرمايه گذاري مشترك بين دو شركت، توسط هر دو شركت مادر ضمانت شود. در واقع، اوراق قرضه تضمين شده، اوراق قرضه بدون وثيقه شركت ضمانت كننده است كه از اعتبار خود براي اين ضمانت استفاده كرده است.

اوراق قرضه قابل تبديل به سهام

خريداران اوراق قرضه قابل تبديل به سهام يك شركت اين حق را دارند كه اوراق قرضه خود را با نسبت معين و قيمت مشخصي به تعدادي سهم عادي كه تعداد آن هم قبلامعلوم شده است، تبديل كنند. قيمت سهام در تبديل اين گونه اوراق قرضه از طريق افزودن مبلغي معادل با 15 الي 20 درصد بر قيمت جاري بازار سهام عادي به دست مي آيد.

در خصوص انتشار اوراق قرضه قابل تبديل به سهام اين تصور وجود دارد كه شركت از راه انتشار اين اوراق در واقع به سرمايه اي دست مي يابد كه فعلابه آن دسترسي ندارد ولي اين سرمايه در آينده به شركت تعلق پيدا مي كند. شركت ناشر اين اوراق در واقع سهام خود را كه قيمت جاري بازار آن ها معلوم است به قيمتي بالاتر مي فروشد كه تصور مي كند در آينده به آن قيمت خواهد رسيد.اما شركت هاي انتشار دهنده اوراق قرضه قابل تبديل به سهام اميدوارند كه در مدت كوتاهي همه يا بخش مهمي از اوراق قرضه را به سهام تبديل كنند زيرا تا اوراق قرضه منتشره به سهام تبديل نشوند انتشار دوباره اوراق قرضه و يا گرفتن وام از منابع ديگر داراي محدوديت خواهد شد. به اين دليل و براي مقابله با محدوديت هاي آتي اغلب در قراردادهاي مربوط به انتشار اوراق قرضه قابل تبديل به سهام شرط يا حق بازخريد اوراق قرضه جاي مي گيرد تا مديريت شركت بتواند اوراق قرضه منتشره را با قيمت معيني از دارندگان آن ها بازخريد كند و به اين ترتيب دارندگان اوراق قرضه به تبديل آن ها به سهام ترغيب يا مجبور شوند. 

منبع : روزنامه سرمایه